CÂY GIỐNG CAO SU

1. Giới thiệu chung về cây cao su

Cây cao su (Hevea brasiliensis) có nguồn gốc từ lưu vực sông Amazon, Nam Mỹ. Được du nhập vào Việt Nam từ cuối thế kỷ 19, cây cao su đã trở thành một trong những cây công nghiệp lâu năm chủ lực, mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần quan trọng vào sự phát triển của ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Sản phẩm chính từ cây cao su là mủ (latex) – nguyên liệu để sản xuất lốp xe, các sản phẩm cao su kỹ thuật, dụng cụ y tế, đồ gia dụng và hàng nghìn sản phẩm khác phục vụ đời sống.

Đặc điểm thực vật học:

• Thân: Gỗ lớn, có thể cao 20-30m trong điều kiện tự nhiên. Vỏ cây chứa các ống mủ.

• Lá: Lá kép chân vịt với 3 lá chét, rụng lá vào mùa khô.

• Hoa: Hoa nhỏ, màu vàng nhạt, mọc thành chùm.

• Quả: Quả nang, khi chín nổ bắn hạt đi xa. Hạt có dầu dùng trong công nghiệp.

• Hệ thống rễ: Rễ cọc cắm sâu và rễ ngang phát triển mạnh.

2. Kỹ thuật trồng cây cao su

2.1. Chuẩn bị đất trồng

• Vùng thích hợp: Đất đỏ Bazan, đất xám, đất phù sa cổ, tầng canh tác dày trên 1m, thoát nước tốt, độ dốc dưới 25°. Thích hợp với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, lượng mưa 1500-2000mm/năm.

• Thiết kế lô: Xây dựng hệ thống đường đi, hàng chắn gió, rãnh thoát nước và hồ chứa nước.

• Làm đất: Cày sâu, phát dọn thực bì, thiết kế hàng trồng theo đường đồng mức (đối với đất dốc).

• Đào hố: Kích thước hố tiêu chuẩn: 60x60x60 cm. Bón lót mỗi hố 8-10 kg phân chuồng hoai mục + 0,2-0,3 kg phân lân + thuốc phòng trừ mối.

2.2. Chọn giống và xuống giống

• Giống: Sử dụng các giống cao su được Bộ Nông nghiệp công nhận, có năng suất cao, kháng bệnh tốt như: RRIV 4, RRIV 3, PB 255, PB 260, RRIC 121…

• Cây giống: Cây ghép mắt ngủ (bầu bằng túi nilon) có chiều cao từ 0,8 – 1,2m, đường kính cổ rễ từ 10-15mm, mắt ghép sống tốt.

• Thời vụ trồng: Tốt nhất là đầu mùa mưa (tháng 5-7 ở miền Đông Nam Bộ, Tây Nguyên).

• Mật độ trồng: Tùy vùng đất, thông thường từ 500-600 cây/ha (khoảng cách 7x3m hoặc 6x3m).

2.3. Kỹ thuật trồng

• Rạch túi bầu, đặt cây thẳng đứng vào giữa hố, mặt bầu ngang mặt đất.

• Lấp đất và nén chặt xung quanh.

• Cắm cọc cố định cây, che tủ gốc bằng rơm rạ hoặc cỏ khô để giữ ẩm.

3. Kỹ thuật chăm sóc cây cao su

3.1. Chăm sóc năm thứ nhất

• Trồng dặm: Sau trồng 1-2 tháng, kiểm tra và trồng dặm các cây chết.

• Làm cỏ, tủ gốc: Giữ sạch cỏ quanh gốc, tủ gốc vào mùa khô để giữ ẩm.

• Bón phân: Bón thúc 3-4 lần/năm bằng phân NPK tổng hợp với liều lượng tăng dần (từ 100-300g/gốc/năm).

• Tạo tán: Cắt tỉa các chồi mọc thấp dưới 2,5m để thân chính phát triển thẳng.

3.2. Chăm sóc từ năm thứ hai đến khi khai thác (năm thứ 5-7)

• Bón phân: Tăng lượng phân bón hàng năm theo độ tuổi, tập trung vào đầu và giữa mùa mưa. Ưu tiên phân hữu cơ kết hợp phân vô cơ.

• Phòng trừ sâu bệnh:

  • Bệnh hại chính: Bệnh phấn trắng (cạo vôi lưu huỳnh lên lá non), bệnh rụng lá Corynespora, bệnh loét sọc mặt cạo (vệ sinh dao cạo, bôi thuốc).

  • Sâu hại chính: Mối, rệp sáp, sâu ăn lá.

• Bảo vệ đất: Trồng cây che phủ đất (cỏ stylo, đậu) để chống xói mòn, cải tạo đất.

3.3. Chăm sóc trong thời kỳ khai thác

• Bón phân đầy đủ: Lượng phân bón cao nhất trong chu kỳ sinh trưởng để bù đắp dinh dưỡng do cây mất mủ.

• Giữ ẩm và tủ gốc: Đặc biệt quan trọng trong mùa khô.

• Thay cây, tái canh: Khi vườn cây già cỗi, năng suất thấp (<1 tấn/ha) thì tiến hành đốn hạ, cày đất và trồng lại chu kỳ mới.

4. Kỹ thuật thu hoạch mủ cao su

4.1. Thời điểm bắt đầu cạo mủ

• Khi cây đạt chu vi thân 50cm ở vị trí cách mặt đất 1m (thường vào năm thứ 5-7).

4.2. Hệ thống cạo mủ

• Sơ đồ cạo: Phổ biến nhất là sơ đồ cạo nửa vòng thân (S/2), nhịp độ cạo d3 (cách 2 ngày cạo 1 lần) hoặc d4.

• Độ dốc miệng cạo: 30-35° so với phương ngang.

• Độ sâu cạo: Cạo sát vào lớp gỗ non (cách tượng tầng 1-1,5mm), không được cạo vào gỗ.

• Thời gian cạo: Thường bắt đầu từ 5-6 giờ sáng.

4.3. Quy trình cạo mủ

1. Vệ sinh máng cạo, cốc hứng mủ.

2. Cạo mủ: Dùng dao cạo chuyên dụng, kỹ thuật chính xác, đều tay để tránh làm sây sát cây.

3. Thu mủ: Thu mủ chảy tràn (nước đầu) sau 2-3 giờ, thu mủ cuối cùng vào cuối buổi sáng.

4. Bảo quản: Cho mủ vào thùng có chất chống đông (ammiac), vận chuyển về nhà máy chế biến trong ngày.

4.4. Kích thích mủ

• Sử dụng các loại thuốc kích thích (dạng bôi hoặc tiêm) như Ethephon với nồng độ và chu kỳ hợp lý để tăng năng suất mà không làm kiệt cây.

4.5. Nghỉ cạo

• Cây cao su cần thời gian nghỉ dưỡng sức:

  • Nghỉ hằng năm: Cạo 9-10 tháng, nghỉ 2-3 tháng vào mùa khô (rụng lá).

  • Nghỉ dưỡng cạo: Giảm tần suất cạo hoặc ngừng cạo một thời gian trên từng cây nếu thấy cây suy yếu.